Artykuł C. T. Russella o roku 1914 w czasopiśmie Bible Examiner
Artykuł C. T. Russella o roku 1914 w czasopiśmie Bible Examiner
Na początku informujemy, że artykuł nasz składa się z następujących rozdziałów:
Pierwsze artykuły C. T. Russella
Kto przed C. T. Russellem nauczał o roku 1914?
Nauki z artykułu C. T. Russella zamieszczonego w czasopiśmie Bible Examiner
Poniżej przedstawiamy treści, które pokazują, że Świadkowie Jehowy, odwołując się do tekstu C. T. Russella (1852-1916) z roku 1876, przedstawiają swoją historię w sposób niezgodny z faktami. Owszem, przywołano w nim rok 1914, ale w całkowicie innym znaczeniu niż obecnie. Ani sposób wyliczenia tej daty nie był taki jak dziś, ani przyjmowana data początkowa, ani wydarzenia, które miały się wówczas rozegrać.
Pierwsze artykuły C. T. Russella
Po śmierci C. T. Russella, prezesa Towarzystwa Strażnica (od 1884 r.), w publikacjach tej organizacji bardzo często podkreślano, że już w roku 1876 on zapowiadał na rok 1914 koniec „czasów pogan”. Russell rozumiał to wówczas literalnie, a nie, jak później, że „poganie” dopiero w roku 1914 „dostaną wypowiedzenie” dotyczące swoich dotychczasowych rządów nad światem.
Pierwszą informację o końcu „czasów pogan” w roku 1914 pastor zamieścił w artykule“Gentile Times: When Do They End?” (po polsku oddawane w dwóch wersjach: „Kiedy się zakończą Czasy Pogan?” lub „Czasy Pogan: Kiedy się skończą?”) w czasopiśmie Bible Examiner (październik 1876 s. 27-28), należącym do kaznodziei adwentystycznego G. Storrsa (1796-1879). Tylko w latach 1955-2024 około 40 razy przywoływano to czasopismo w publikacjach Świadków Jehowy. Jeszcze częściej łączono w jednym fragmencie Russella, rok 1876 i 1914.
Oto przykładowe teksty na ten temat:
„Jeszcze w październiku 1876 roku badacz Biblii Charles T. Russell opublikował w wydawanym w Brooklynie miesięczniku BibleExaminer artykuł zatytułowany »Kiedy się zakończą Czasy Pogan?« Na stronie 27 powiedziano tam wyraźnie: »Siedem czasów dobiegnie końca w roku 1914 po Chr.«” (Świadkowie Jehowy – kim są? W co wierzą? 2001 s. 6-7).
„Jeden z pierwszych jego artykułów na temat Pisma Świętego został opublikowany w roku 1876 na łamach periodyku Bible Examiner, którego redaktorem był Storrs. Russell przyznawał, że mieli na niego wpływ wcześniejsi badacze Biblii. Później, już jako wydawca Strażnicy Syjońskiej, cenił sobie pomoc Storrsa, jego rady i listy” (Strażnica Nr 16, 2006 s. 13).
Z czasopisma BibleExaminer Towarzystwo Strażnica zacytowało tylko jedno zdanie: „Siedem czasów dobiegnie końca w roku 1914 po Chr.” (patrz powyżej).
W latach 1972-2000 przytaczano je 10 razy, nie cytując żadnych innych fragmentów, pozostałe treści tego artykułu konsekwentnie pomijając. Tytuł Kiedy się zakończą Czasy Pogan? pojawiał się w publikacjach od roku 1972 do 2016 z podobną częstotliwością, natomiast wcześniej nie był przywoływany!
Kiedy ukazały się kolejne artykuły Russella, obojętnie na jaki temat?
Prawdopodobnie w roku 1877, gdy zaczął on wspólnie z adwentystą N. H. Barbourem (1824-1905) wydawać czasopismo Zwiastun Poranka (The Herald of the Morning):
„Jeden z pierwszych artykułów C. T. Russella ukazał się w roku 1876 w piśmie Bible Examiner, którego redaktorem był George Storrs z Brooklynu.
Później brat Russell związał się z N. H. Barbourem z Rochesteru w stanie Nowy Jork i dostarczył funduszy na opublikowanie książki Trzy światy oraz drukowanie czasopisma zatytułowanego Zwiastun Poranka. Został jego współredaktorem, a w roku 1877 w drukarni Zwiastuna wydał broszurę Cel i sposób powrotu naszego Pana. Brat Russell świetnie sobie radził zarówno w sprawach duchowych, jak i handlowych, ale Barbour lepiej znał się na zecerstwie” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 575).
Towarzystwo Strażnica wymieniło zaledwie jeden tytuł artykułu Russella z czasopisma Zwiastun Poranka z lat 1877-1878 – Przebłaganie, polemizujący z Barbourem w kwestii okupu, opublikowany w okresie narastających sporów, które doprowadziły do zakończenia ich współpracy:
„W połowie roku 1878 brat Russell już mniej więcej półtora roku współredagował czasopismo Zwiastun Poranka, którego redaktorem naczelnym był N. H. Barbour. Kiedy jednak w sierpniowym numerze ich pisma Barbour ośmieszył naukę o okupie, Russell energicznie stanął w obronie tej fundamentalnej prawdy biblijnej” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 131).
„Toteż zaraz w następnym numerze (wrześniowym) zamieścił artykuł zatytułowany »Przebłaganie«, w którym stanął w obronie okupu i przeciwstawił się wypowiedziom Barboura. Przez kilka następnych miesięcy na łamach Zwiastuna toczyła się polemika” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 47).
„W późniejszym liście z 22 maja 1879 roku Russell napisał: »A zatem pozostawiam Ci ‘Zwiastuna’. Wycofuję się z niego całkowicie i niczego od Ciebie nie chcę (...) Proszę, ogłoś w następnym numerze ‘Zwiastuna’ wiadomość o moim odejściu i usuń moje nazwisko«. Nazwisko Russella jako współredaktora przestało figurować w tym czasopiśmie od czerwca 1879 roku” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 48).
Kolejne artykuły Russella zaczęły ukazywać się dopiero od lipca 1879 roku, wraz z rozpoczęciem samodzielnego wydawania czasopisma Strażnica Syjońska.
Kto przed C. T. Russellem nauczał o roku 1914?
Towarzystwo Strażnica bardzo rzadko informuje o fakcie, że Russell nie był pierwszym, który nauczał o roku 1914 i końcu „czasów pogan”.
On pisał o tych kwestiach w roku 1876, a Barbour, jego nauczyciel chronologii, już w 1875:
„A w roku 1875 Nelson H. Barbour oznajmił na łamach swego czasopisma HeraldoftheMorning, że w roku 1914 zakończy się okres nazwany przez Jezusa »wyznaczonymi czasami narodów« (Łukasza 21:24)” (Przebudźcie się! Nr 11, 1994 s. 26).
„»Kiedy spotkaliśmy się po raz pierwszy«, pisał później Russell, »Barbour dużo się ode mnie dowiedział o pełni restytucji ugruntowanej na odpowiedniej wartości okupu złożonego za wszystkich, a ja wiele się od niego nauczyłem o chronologii«. Barbourowi udało się przekonać Russella, że w roku 1874 rozpoczęła się niewidzialna obecność Chrystusa” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 46).
Barbour też nie był ani pierwszym, ani jedynym, który uczył o roku 1914. Prawdopodobnie wzorował się na dociekaniach innych badaczy adwentowych. Świadkowie Jehowy w pewien sposób potwierdzili ten wniosek, ale dopiero w latach 90. XX wieku:
„W roku 1844 brytyjski duchowny E. B. Elliott zwrócił uwagę na to, że na rok 1914 może przypaść koniec »siedmiu czasów« wspomnianych w 4 rozdziale Księgi Daniela (Wujek). Podobną opinię wyraził w roku 1849 Robert Seeley z Londynu. W pewnej publikacji z roku 1870 Amerykanin Joseph Seiss nazwał rok 1914 datą znamienną w chronologii biblijnej. A w roku 1875 Nelson H. Barbour oznajmił na łamach swego czasopisma HeraldoftheMorning, że w roku 1914 zakończy się okres nazwany przez Jezusa »wyznaczonymi czasami narodów« (Łukasza 21:24)” (Przebudźcie się! Nr 11, 1994 s. 26).
Por. Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 (ang. 1993) s. 134.
Z powyższego wynika, że koncepcje „czasów pogan”, „siedmiu czasów”, okresu 2520 lat oraz roku 1914 były formułowane i opisywane już wcześniej – od roku 1844, a więc na ponad 30 lat przed działalnością Barboura i Russella.
Czy na pewno Barbour był pierwszym autorem w czasopiśmie Zwiastun Poranka, który napisał o roku 1914 i końcu „czasów pogan”, jak stwierdza Towarzystwo Strażnica?
John H. Paton (1843-1922), współpracownik Barboura (wymieniony w Zwiastunie Poranka z czerwca 1875 r.), bardziej wyraziście i wcześniej niż on wymienił rok 606 przed Chr., okres 2520 lat i „czasy pogan”. Pisał o tym w lipcu 1875 roku. Jednak nie pada w jego tekście rok 1914, choć wskazują na niego te dane:
„Będąc na próbie, naruszyli swoją umowę i byli karani przez sądy Boże, aż w końcu królestwo zostało obalone i oddane poganom, zabrane Sedekiaszowi i oddane Nabuchodonozorowi. Tutaj, w czasie niewoli babilońskiej, w 606 r. p.n.e. rozpoczęły się »czasy pogan«, okres siedmiu proroczych »czasów«, czyli 2520 lat, a więc kończą się czterdzieści lat od wiosny A.D.
Paton, pisząc o „czterdziestu latach” od roku 1875, wskazywał raczej na rok 1915 niż 1914. Z kolei dodanie 2520 lat do roku 606 p.n.e. prowadzi do roku 1914. Nie wiadomo, dlaczego przedstawił dwie różne kalkulacje ani którą z nich uznawał za właściwą. W tekście nie wymienił jednoznacznie ani roku 1914, ani 1915. Jeśli miał na myśli rok 1915, Russell po pewnym czasie przyjął podobne rozwiązanie (patrz poniżej).
Barbour, jak podaje Towarzystwo Strażnica, nieco później niż Paton wyliczył rok 1914:
„Z kolei w Zwiastunie Poranka z sierpnia, września i z października roku 1875 N. H. Barbour przyczynił się do zharmonizowania szczegółów, na które zwrócili uwagę inni. (...) Barbour powiązał początek Czasów Pogan z przepowiedzianą w Księdze Ezechiela 21:30, 31 detronizacją króla Sedekiasza i wskazał, że Czasy Pogan mają się zakończyć w roku
Czy to Paton był źródłem koncepcji roku 1914, którą Barbour następnie przejął i przekazał Russellowi?
Nauki z artykułu C. T. Russella zamieszczonego w czasopiśmie Bible Examiner
Carl O. Jonsson (1937-2023), znawca chronologii Towarzystwa Strażnica i były Świadek Jehowy, tak opisał pierwsze oczekiwania Russella związane z rokiem 1914:
„Jeszcze w Filadelfii Russell napisał artykuł »Kiedy się zakończą Czasy Pogan?« opublikowany w czasopiśmie Georga Storrsa »Bible Examiner«(Badacz Biblii), w wydaniu z października 1876 roku. Na podstawie »siedmiu czasów« z Księgi Kapłańskiej 26:27, 33 i 4 rozdziału Daniela ustalił długość Czasów Pogan na 2520 lat poczynając od 606 r. p.n.e., a kończąc na roku 1914, kiedy to »Jerozolima będzie wyzwolona na zawsze, a Żyd zwróci się do swego Wybawcy: ‘Oto nasz Bóg, na Niego czekaliśmy i On nas wybawi«. (Badacz Biblii s. 27)” (Kwestia czasów pogan. Krytyczna analiza chronologii Świadków Jehowy 2002, s. 27 [s. 29, wersja PDF]).
Towarzystwo Strażnica nigdy nie przytaczało słów o wyzwolonej Jerozolimie ani o nawróceniu się Żydów. Ogranicza się wyłącznie do stwierdzenia, że rok 1914 wyznaczono już w roku 1876, nie wskazując przy tym, na jakie konkretne wydarzenia oczekiwał Russell.
Russellowi chodziło o literalny koniec „czasów pogan”, czyli kres ich rządów, a także o powrót Żydów do Jerozolimy. Opierał się przy tym na tekście Łk 21:24, od którego zresztą rozpoczyna swój artykuł: „A Jerozolima będzie deptana przez pogan, aż czasy pogan przeminą”.
Wydarzenia powiązane z rokiem 1914 przemilczane przez Towarzystwo Strażnica
Na podstawie oryginalnego tekstu widać, że Towarzystwo Strażnica cytuje jedynie fragment zdania dotyczący roku 1914, pomijając jego pozostałą część, co należy uznać za formę manipulacji. Oto całe zdanie z roku 1876:
„Na początku naszej ery chrześcijańskiej minęło 606 lat tego czasu (70 lat niewoli i 536 lat od Cyrusa do Chrystusa), co odejmując od 2520, pokazuje, że siedem czasów zakończy się w roku 1914 n.e., kiedy Jerozolima zostanie wyzwolona na zawsze, a Żydzi powiedzą o Wybawicielu: »Oto jest nasz Bóg, czekaliśmy na Niego i On nas wybawi«.” (The Bible Examiner październik 1876 s. 27 – At the commencement of our Christian era, 606 years of this time had passed, (70 years captivity, and 536 from Cyrus to Christ) which deducted from 2520, would show that the seven times will end in A. D. 1914; when Jerusalem shall be delivered forever, and the Jew say of the Deliverer, "Lo, this is our God, we have waited for Him and He will save us.").
Zatem w roku 1914 Jerozolima miała zostać wyzwolona, Żydzi – nawrócić się i przyjąć nauki Russella, a poganie – utracić władzę, zgodnie ze słowami o końcu „czasów pogan”.
Następne zdanie mówi o tym, że wtedy „pogańskie rządy zostaną rozbite na kawałki”:
„Kiedy pogańskie rządy zostaną rozbite na kawałki; kiedy Bóg wyleje swój gniew na naród, a oni uznają Go za Króla królów i Pana panów” (The Bible Examiner październik 1876 s. 27 – When Gentile Governments shall have been dashed to pieces; when God shall have poured out of his fury upon the nation, and they acknowledge him King of Kings and Lord of Lords).
Rok 536 i 606 przed Chr.
W artykule Russella pojawiają się także daty 606 i 536 przed Chr. (patrz powyżej), odmienne od tych, które obecnie przyjmuje Towarzystwo Strażnica. Świadkowie Jehowy uznają bowiem daty 607 i 537, a tamte odrzucili:
„A zatem według chronologii biblijnej ten 70-letni okres należy rozumieć dosłownie – dobiegł on końca w roku 537 p.n.e. Licząc 70 lat wstecz, dochodzimy do początku tego okresu w roku 607 p.n.e.” (Strażnica 01.10 2011 s. 28-29).
Powyższe przykłady pokazują, jak można manipulować liczbami, aby uzyskać rok 1914. Niezależnie od tego, czy przyjmie się rok 536 lub 537 albo 606 lub 607 przed Chr., dodanie 2520 lat zawsze prowadzi Towarzystwo Strażnica do roku 1914.
1260 dni z Apokalipsy św. Jana to 1260 lat
Russell w swoim obliczeniu z roku 1876 zastosował przelicznik stosowany przez innych badaczy adwentowych. Dzięki niemu „1260 dni” z rozdziałów Ap 11, 12 i 13 zamienił na „1260 lat” (dotyczy też to okresów 42 miesięcy i 3,5 czasu):
„Tak, w Apokalipsie dowiadujemy się, że trzy i pół czasu, 42 miesiące i 1260 proroczych dni, dosłownych lat, to to samo (kościół od lat tak to przyjmuje) i tak się spełniło: jeśli trzy i pół czasu to 1260 lat, to siedem czasów to dwa razy więcej, tj. 2520 lat” (The Bible Examiner październik 1876 s. 27 –Yes, in Revelations we learn that three and one-half times, 42 months, and 1260 prophetic days, literal years, are the same (it has for years been so accepted by the church,) and it was so fulfilled: if three and one-half times are 1260 years, seven times would be twice as much, i.e., 2520 years.).
Dzisiaj Towarzystwo Strażnica nie przelicza „trzy i pół czasu, 42 miesięcy i 1260 proroczych dni” z rozdziałów Ap 11, 12 i 13 na okres 1260 lat (patrz Czyste wielbienie Jehowy – nareszcie przywrócone! 2019 s. 118; Wspaniały finał Objawienia bliski! 1993 s. 184, 192). Jednak zachowuje ono rok 1914 i okres 2520 lat służący do jego wyliczenia.
Wyzwolenie Jerozolimy na zawsze
Russell nauczał, że w roku 1914 Jerozolima miała zostać „wyzwolona na zawsze” (patrz powyżej). W innym fragmencie swojego artykułu napisał z czym się to łączy:
„»Czasy pogan« i »Deptanie Jerozolimy«, są okresami równoległymi, zaczynającymi się w tym samym czasie i kończącymi się w tym samym czasie” (The Bible Examiner październik 1876 s. 27 – ”Times of Gentiles,” and "Treading of Jerusalem," are parallel periods, commencing at the same time and ending at the same time;).
Towarzystwo Strażnica zmieniło później tę interpretację, uznając, że nie chodzi wcale o ziemską Jerozolimę, lecz o miasto niebiańskie:
„Z czasem uświadomili sobie również, że Jeruzalem, które zostało wywyższone po zakończeniu Czasów Pogan, nie jest zwykłym ziemskim miastem czy nawet ziemskim narodem wyobrażonym przez to miasto, lecz raczej »Jeruzalem niebiańskim«” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 141-142).
Dodajmy, że w roku 1877, w swojej pierwszej broszurze, Russell napisał o przyszłej przewodniej roli Żydów wśród ziemskich narodów:
„Izrael, ze swoją stolicą w Jerozolimie, niewątpliwie będzie przywódcą tych cielesnych narodów…” (The Object and Manner of Our Lord's Return 1877 s. 55 – Israel, with their capital at Jerusalem, will doubtless be chief of these fleshly nations…).
Prawdopodobnie był to pierwszy tekst Russella, w którym nazwał Żydów „przywódcą tych cielesnych narodów”.
Powrót Żydów do wiary w Boga
Russell nauczał, że Żydzi się nawrócą, i w późniejszych latach wskazywał przykłady rozpoczęcia tego procesu, połączonego z ich powrotem do Palestyny. Towarzystwo Strażnica odrzuciło później tę naukę:
„Z tego względu brat Russell wygłaszał do ogromnych rzesz Żydów w Nowym Jorku i w Europie przemówienie »Syjonizm w proroctwie«, a brat Rutherford napisał w roku 1925 książkę PociechadlaŻydów. Z czasem okazało się jednak, że rozgrywające się w Palestynie wydarzenia dotyczące Żydów nie miały nic wspólnego z urzeczywistnianiem wspaniałych proroctw Jehowy o odrodzeniu. (...) Było coraz bardziej oczywiste, że Żydzi jako naród nie zmienili swej postawy. Nie okazali skruchy za niegodziwy czyn swych praojców. Ci, którzy powrócili do Palestyny, nie kierowali się ani miłością do Boga, ani pragnieniem wywyższenia Jego imienia przez spełnianie Jego Słowa. Wyjaśniono to dobitnie w drugim tomie książki Usprawiedliwienie, opublikowanym w roku
Koniec „czasów pogan”, czy „wyznaczone czasy narodów?”
Russell od roku 1876 używał określenia „czasy pogan” i wiązał ich „koniec” z rokiem 1914. Nigdy nie zmienił tego nazewnictwa, choć przez pewien okres przesuwał datę zakończenia na rok 1915:
„Podnoszenie się Izraela od R. P. 1878 aż do R. P. 1915 (koniec Czasów Pogan), dokonywane pod wpływem łaski Króla...” (Nadszedł Czas 1919 [ang. 1889] s. 259). Patrz też ang. Strażnica 01.05 1910 s. 4611, reprint.
„Następnym wydarzeniem po zakończeniu się »siedmiu czasów« (2520 lat, do roku 1915 po Chr.) będzie ustanowienie Królestwa Mesjasza i uznanie go przez dzieci Izraela, po czym nastąpi błogosławienie wszystkich narodów ziemi” (ang. Strażnica 01.08 1911 s. 4867 [reprint]).
„Tak więc, gdy nadejdzie październik 1914 albo październik 1915 lub jakaś inna data (Pan wie) i skończą się czasy pogan, nie spowoduje to, że nastąpi wybuch, który zrewolucjonizuje świat w ciągu jednego dnia. Wierzymy jednak, że dokona tego niedługo później” (ang. Strażnica 15.10 1913 s. 5329 [reprint]).
„Tym sposobem »siedem kroć« znaczyłoby siedem razy po 360, czyli 2520 lat. Ten okres przypada na rok 1915. Innemi słowy, wkrótce termin władzy panowania nad ziemią się skończy. Wtedy nastąpi czas panowania Chrystusowego” (Stworzenie czyli historja biblijna w obrazach 1914 s. 50).
„Jordan, reprezentuje koniec Czasów Pogan w 1915 roku. Ponieważ Jordan był ostatnim miejscem, do którego Eliasz był posłany, więc rok 1915 jest ostatnim etapem, do którego Kościół jest kierowany” (ang. Strażnica 01.01 1916 s. 5824 [reprint]; patrz też Strażnica styczeń 1916 s. 2).
W lutym 1916 roku Russell ponownie wyznaczył rok 1914 jako koniec „czasów pogan”:
„Czy Czasy Pogan skończyły się około 1 października 1914 roku? Tak się zdaje, jakoby skończyły się. Wielkie państwa zostały strasznie potrząśnięte i widać, jak zaczynają się kruszyć i w dalszym ciągu to kruszenie postępuje, aż dojdą one do zupełnego zniszczenia” (ang. Strażnica: 01.02 1916 s. 5845 [reprint]).
Po wielu latach Towarzystwo Strażnica przyznało, że „rok 1914 nie spełnił wszystkich oczekiwań”, choć w rzeczywistości nie urzeczywistniło się żadne z głównych przewidywań związanych z tą datą. Oto kilka wypowiedzi potwierdzających ten fakt:
„Chociaż rok 1914 nie spełnił wszystkich oczekiwań, to Czasy Pogan faktycznie dobiegły wtedy kresu i niewątpliwie rok ten był znamienny” (Świadkowie Jehowy – kim są? W co wierzą? 2001 s. 7).
„Minął październik 1914 roku, a C. T. Russell i jego współtowarzysze ciągle jeszcze przebywali na ziemi. Potem minął również październik roku
„W roku 1914 i 1915 ci namaszczeni duchem chrześcijanie z utęsknieniem oczekiwali urzeczywistnienia się swej nadziei niebiańskiej” (jw. s. 211).
„W roku 1914 wierni przedchrześcijańscy słudzy Boży nie zostali wskrzeszeni do życia na ziemi w charakterze książęcych przedstawicieli mesjańskiego Króla, choć się tego spodziewano, a ostatek, »małej trzódki« nie dołączył do Chrystusa w niebiańskim Królestwie” (jw. s. 138).
Świadkowie Jehowy zastosowali jeszcze jeden manewr, by odwrócić uwagę od wiele mówiącego określenia „koniec czasów pogan”. Po prostu z czasem zamienili go na „wyznaczone czasy narodów” (np. Strażnica 15.02 2013 s. 18), choć bywa, że poprzednie określenie nadal używane jest jako zamiennik.
W ten sposób uniknięto jednoznacznego skojarzenia ze słowem „koniec”, które mogło rodzić pytania o rzeczywiste spełnienie oczekiwań związanych z rokiem 1914. „Koniec czasów pogan” miał wprawdzie nastąpić w roku 1914, jednak już od roku 1926 zaczęto łączyć go ze słowami: „nie przeminie to pokolenie, aż się to wszystko stanie” (Mt 24:34), czego nauczano aż do roku 1995:
„Pytanie: Kiedy nastąpi koniec tej epoki lub świata?
Odpowiedź: Według chronologii Pisma koniec świata rozpoczął się w roku 1914. Ściśle o czasie wszystkie proroctwa odnoszące się do czasu końca świata zaczęły się spełniać po raz pierwszy w historii ziemi. Koniec świata nie jest sprawą natychmiastową, lecz stopniowym rozpadem starej organizacji społeczeństwa, który skończy się najsroższym czasem utrapienia, jaki zna ludzkość. Dokona się to za jednego pokolenia. Dokładna data ostatecznego upadku nie jest znana” (ang. Złoty Wiek 20.10 1926 s. 51).
„Ów czas końca ma jednak trwać stosunkowo krótko – mniej więcej tyle, ile życie jednego pokolenia (Łukasza 21:31, 32). Okoliczność, że od roku 1914 minęło już 80 lat, nasuwa wniosek, iż niebawem doczekamy się wyzwolenia za sprawą Królestwa Bożego” (Przebudźcie się! Nr 11, 1994 s. 26).
Zabranie braci do nieba
Russell kończy swój artykuł następującymi słowami:
„Zadamy kolejne pytanie, ale teraz nie odpowiemy na nie: Jeśli czasy Pogan skończą się w 1914 roku (a jest wiele innych i wyraźniejszych dowodów wskazujących na ten sam czas) i powiedziano nam, że nastąpi to wraz z wylaniem gniewu; czasem ucisku, jakiego nigdy nie było przedtem, ani nigdy więcej nie będzie; dniem gniewu, itd., to jak długo przed tym Kościół ucieknie [w znaczeniu: będzie zabrany do nieba]? Jak Jezus mówi: »czuwajcie, abyście zostali uznani za godnych, aby ujść przed tymi rzeczami, które przychodzą na świat«. Bracia, zabranie Jego Oblubienicy przez Chrystusa jest ewidentnie jednym z pierwszych aktów Sądu; bowiem sąd musi się rozpocząć od domu Bożego” (The Bible Examiner październik 1876 s. 28 – We will ask, but, not now answer, another question: If the Gentile times end in 1914, (and there are many other and clearer evidences pointing to the same time) and we are told that it shall be with fury poured out; a time of trouble such as never was before, nor ever shall be; a day of wrath, etc., how long before does the church escape? as Jesus says, "watch, that ye may be accounted worthy to escape those things coming upon the world." Brethren, the taking by Christ of His Bride, is evidently, one of the first acts in the Judgment; for judgment must begin at the house of God.).
Widzimy, że Russell wskazywał na rychłe zabranie wiernych do nieba, choć w artykule nie podał konkretnej daty tego wydarzenia. Dopiero w roku 1877 wyznaczył rok 1878 (patrz The Three Worlds, and the Harvest of This World 1877 s. 124), a później rok 1881:
„W ciągu żniwa, czyli końca tego wieku Pan Bóg przez Słowo zdawał się posyłać swój lud do czterech różnych punktów czasu, a mianowicie: 1874, 1878, 1881 i 1914 roku. Przy każdym z tych punktów czasu, wyczekujący święci, którzy byli pewni, że koniec wieku nadszedł, spodziewali się »przemiany Kościoła«. Gdy doszli do każdego z tych punktów, Pan Bóg rzekł: »Idź dalej, na inne miejsce«” (ang. Strażnica 01.02 1916 s. 5845 [reprint]).
Te kwestie szczegółowo omówiliśmy w następujących artykułach:
Czy C. T. Russell mówił prawdę w sprawie oczekiwań związanych z rokiem 1878?
Rok 1881 – co pierwotnie wyznaczał C. T. Russellowi? (cz. 1-3);
Nauka o pochwyceniu do nieba od czasów C. T. Russella do dni współczesnych (cz. 1-2).
Wiedza C. T. Russella szersza niż Apostołów?
W 1876 Russell napisał, że ówcześni badacze Biblii mieli szerszą wiedzę niż Apostołowie Chrystusa:
„Niewątpliwie nasz Pan zamierzał przekazać swoim uczniom pewną wiedzę i być może było to skierowane bardziej do uczniów w naszych czasach, niż do wczesnego kościoła” (The Bible Examiner październik 1876 – Doubtless our Lord intended to communicate to His disciples some knowledge, and possibly it was addressed more to the disciples in our day, than to the early church.).
„Ale ktoś powie: »Gdyby Pan chciał, abyśmy wiedzieli, powiedziałby nam jasno i wyraźnie, jak długo«. Ale nie, bracia, On nigdy tego nie czyni. Biblia ma być światłem dla dzieci Bożych; — dla świata, głupstwem. Wiele jej pism jest wyłącznie dla naszego zbudowania, których dosięgnął koniec świata” (The Bible Examiner październik 1876 s. 27-28 – But, some one will say, "If the Lord intended that we should know, He would have told us plainly and distinctly how long." But, no, brethren, He never does so. The Bible is to be a light to God's children; – to the world, foolishness. Many of its writings are solely for our edification upon whom the ends of the world are come.).
Towarzystwo Strażnica z czasem zaczęło podważać poprawność wykładni Russella – nie tylko z roku 1876, ale również z lat późniejszych. Wprowadzono przy tym pogląd, że prawdziwe „zrozumienie Biblii” zaczęło się w roku 1914 i od tego czasu stopniowo się rozwija:
„W obecnym »czasie końca«, który się rozpoczął w roku 1914, Bóg posługuje się nim do otwarcia, czyli odkrycia słów jako źródła wiedzy i wiadomości oraz do odpieczętowania księgi w pełnym jej znaczeniu” („Bądź wola Twoja na ziemi” 1964 [ang. 1958] rozdz. 13, akapit 15).
„Literatura wydawana za życia Charlesa Taze Russella, pierwszego prezesa Towarzystwa Strażnica, nie była doskonała; nie była też doskonała za J. F. Rutherforda, następnego prezesa Towarzystwa. Coraz jaśniejsze światło padające na Słowo Boże, jak również fakty historyczne, po wielokroć aż do naszych dni wskazywały, w czym należy wprowadzić poprawki takiego czy innego rodzaju. Ale nie zapominajmy, że pobudki tego »niewolnika« zawsze były czyste, niesamolubne; we wszystkim powodowały nim dobre intencje” (Strażnica Rok C [1979] Nr 23 s. 14).
„Lepsze zrozumienie Biblii. O dniach ostatnich prorok Daniel napisał: »Nastanie obfitość prawdziwej wiedzy« (Daniela 12:4). Jehowa miał pomóc swoim sługom zrozumieć Biblię lepiej niż kiedykolwiek wcześniej. Widać to szczególnie od roku 1914” (Czego nas uczy Biblia? 2018, 2020 s. 99).
W niektórych wypowiedziach organizacja przyznaje również, że w przeszłości pojawiały się „błędne oczekiwania” co do nadejścia końca:
„Na podobnej zasadzie i my miewaliśmy w przeszłości błędne oczekiwania dotyczące końca. Mimo to dalej pragniemy ostrzegać innych przed nadchodzącymi wydarzeniami, ponieważ ważniejsze od uniknięcia krytyki jest dla nas posłuszeństwo wobec nakazu Jezusa, by »dawać dokładne świadectwo«” (Strażnica 01.01 2013 s. 8).
Czy C. T. Russell w roku 1876 zapowiadał wybuch I Wojny Światowej?
Gdy przestudiujemy artykuł Russella z roku 1876, to nie zauważymy w nim przynajmniej jednej nauki, o której dziś wspomina Towarzystwo Strażnica. Pełny tekst artykułu Russella z października 1876 roku można znaleźć w Internecie.
Po przeanalizowaniu tego artykułu widać, że nie zawiera on nauki o zapowiedzianym wybuchu pierwszej wojny światowej w roku 1914. Towarzystwo Strażnica wielokrotnie sugerowało jednak, że badacze Pisma Świętego z Russellem na czele przewidywali wybuch wojny właśnie na ten rok. W tym celu, począwszy od roku 1952, przywoływano także artykuł z gazety The World, który miał potwierdzać tę wykładnię:
„Kiedy zatem kończą się owe »wyznaczone czasy«, licząc od roku 607 p.n.e., kiedy to narody pogańskie uzyskały wyłączną władzę nad ziemią? Odpowiedź brzmi: 1914. Świadkowie Jehowy wskazywali na ten rok już w 1876 roku w artykule napisanym przez C. T. Russella i opublikowanym w Bible Examiner. Trzydzieści osiem lat później nadszedł ten znamienny rok 1914. Wraz z nim wybuchła I wojna światowa i wiele drastycznych zmian, które jej towarzyszyły” (ang. Przebudźcie się! 08.10 1973 s. 1973 s. 18).
„Zatem raz jeszcze poważni obserwatorzy współczesności oświadczyli, że pierwsza wojna światowa oraz cały ciąg wydarzeń rozpoczętych w 1914 roku stały się punktem zwrotnym w historii. Niewątpliwie warto przy tym zaznaczyć, iż na podstawie starożytnych proroctw badacze Biblii już w roku 1876 ogłosili, że właśnie wtedy skończy się okres, który Jezus nazwał »czasami pogan«, i że to pociągnie za sobą następstwa wstrząsające ludzkością (Łuk. 21:24)” (Strażnica Rok CI [1980] Nr 15 s. 10).
„Jeszcze w roku 1876 przedłożył on do opublikowania w czasopiśmie The Bible Examiner artykuł, w którym z góry wskazał na rok 1914 jako na porę zakończenia »czasów pogan«, brzemiennego w skutki dla całej ludzkości (Łuk. 21:24, Nowy Przekład). Ciekawe, że w chwili, gdy ogłaszał rodzinie Betel w Brooklynie, iż upłynął ten okres, już 66 dzień toczyła się pierwsza w dziejach ludzkich wojna światowa” (Strażnica Rok CV [1984] Nr 1 s. 14).
„Kiedy w roku 1914 wybuchła pierwsza wojna światowa, w cotygodniowym dodatku do czołowego podówczas dziennika nowojorskiego »The World« napisano: »Wybuch okropnej wojny w Europie spełnił niezwykłe proroctwo. (...) ‘Wypatrujcie roku 1914!’ – nawoływały setki wędrownych ewangelizatorów, którzy jako przedstawiciele tego osobliwego wyznania [związanego z Charlesem Russellem] przemierzali kraj wzdłuż i wszerz, nauczając, że ‘przybliżyło się Królestwo Boże’« (»The World Magazine« z 30 sierpnia 1914 roku)” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 60).
Patrz też dłuższy fragment Strażnica Rok CV [1984] Nr 19 s. 4.
Russell w roku 1876 nie zapowiadał wojny światowej. W jego artykule nie pada ani określenie „wojna” (ang. war), ani „bitwa” (ang. battle). Oczekiwał natomiast innych wydarzeń, takich jak zabranie wiernych do nieba, jednak przewidywania te się nie spełniły. Nie nastąpił również literalny „koniec czasów pogan”, ponieważ po roku 1914 poganie nadal sprawują władzę nad narodami świata, aż do dziś.
Badacze Pisma Świętego w roku 1914 i później przeżyli niejedno rozczarowanie:
„Między rokiem 1914 a początkiem roku 1919 Badacze Pisma Świętego, jak nazywano wtedy Świadków Jehowy, przechodzili trudny okres prób i oczyszczania. Wielu z nich było rozczarowanych tym, że wbrew ich oczekiwaniom koniec systemu rzeczy nie nadszedł w roku 1914. Zniechęcenie się pogłębiło, kiedy w 1916 roku zmarł Charles Russell, który energicznie przewodził ludowi Jehowy. Część osób, które nadmiernie się do niego przywiązały, sprzeciwiała się działaniom Josepha Rutherforda, który został jego następcą. W organizacji nastąpiły podziały, co niemal skończyło się zupełnym rozłamem w 1917 roku. Potem, w 1918 roku, na skutek działań kleru brat Rutherford i jego siedmiu współpracowników zostało aresztowanych i niesłusznie skazanych na więzienie. Biuro Główne w Brooklynie zamknięto. Jak widać, w tym czasie lud Jehowy jeszcze nie został uwolniony z Babilonu Wielkiego” (Czyste wielbienie Jehowy — nareszcie przywrócone! 2019 s. 102-103).
Przypisywanie Russellowi zapowiadania wojny na rok 1914 przypomina twierdzenia Towarzystwa Strażnica, jakoby nauczał on również, że w tym właśnie roku rozpoczęła się niewidzialna obecność Jezusa. Tymczasem z publikacji Russella oraz późniejszych wydawnictw organizacji Świadków Jehowy wynika, że niewidzialny powrót Chrystusa datował na rok 1874 (patrz np. Walka Armagieddonu 1919 [ang. 1897] s. 767; Królestwo Boże panuje! 2014 s. 50).
Oto przykłady nietypowych wypowiedzi dotyczących roku 1914 i powrotu Jezusa, publikowanych w latach 50. i 60. XX wieku:
„Mówiąc nawiasem, również chronologia biblijna ustala czas drugiej obecności Chrystusa i czas, kiedy miał skorzystać z przysługującego mu prawa Władcy, mianowicie rok 1914; na ten rok wskazywano w czasopiśmie Strażnica już w roku
„Co się tyczy czasu wtórej obecności Chrystusa, to proroctwo Daniela znów zawiera co do tego chronologię (Daniela 4:16) Obliczono, że ona wskazuje na rok 1914 po Chr., a »Strażnica« już w roku 1879 zwróciła uwagę na znaczenie roku
„Ów»niewolnik« wyczekiwał czujnie drugiego przyjścia swego Pana, czego dowodzi ogłoszenie 37 lat naprzód prawdy, że w roku 1914 skończą się »wyznaczone czasy narodów« i zacznie się druga obecność Chrystusa” (Służba Królestwa Nr 9, 1961 s. 1).
Widzimy, że artykuł Russella z roku 1876 nie zawierał żadnych wyjątkowych informacji dotyczących przyszłości świata. Datę 1914 przejął on od swoich adwentystycznych nauczycieli, takich jak Barbour i Paton. Russell oczekiwał wtedy nawrócenia Żydów, upadku władców pogańskich oraz zabrania „braci” do nieba, jednak wydarzenia te nie nastąpiły. Towarzystwo Strażnica zmieniło później zarówno dane chronologiczne, jak i oczekiwania związane z rokiem 1914. Mimo to Świadkowie Jehowy do dziś uznają tę datę za jedną z najważniejszych w swojej historii.
Na zakończenie składam podziękowanie J. Romanowskiemu i K. Kozakowi za pomoc w tworzeniu tego tekstu.