Jak polscy Świadkowie Jehowy hamowali usuwanie krzyża ze swoich publikacji i kiedy definitywnie odrzucili go?
Jak polscy Świadkowie Jehowy hamowali usuwanie krzyża ze swoich publikacji i kiedy definitywnie odrzucili go?
Na początku informujemy, że artykuł nasz składa się z następujących rozdziałów:
Wprowadzenie i książka pt. Bogactwo
Rok 1935 i krzyż
Rok 1936 i krzyż
Rok 1937 i krzyż
Rok 1938 i krzyż
Rok 1939 i krzyż
Rok 1940 i angielska Harfa Boża
Określenie „ukrzyżowany na drzewie” stosowane po roku 1939
Wprowadzenie i książka pt. Bogactwo
Wśród polskich Świadków Jehowy panuje przekonanie, że już w roku 1936 odrzucili oni naukę o krzyżu, a przyjęli nauczanie o śmierci Jezusa na palu.
Możemy się zgodzić, z pewnymi zastrzeżeniami, że odrzucenie krzyża w publikacjach angielskich miało miejsce w roku 1936, ale nie definitywnie. Ukazały się bowiem także publikacje angielskie z roku 1937, w których mowa była o krzyżu. W Polsce problem był bardziej złożony, może z powodu panującego w niej katolicyzmu. Tym kwestiom szczególnie poświęcamy naszą uwagę.
Oto stwierdzenia Towarzystwa Strażnica o roku 1936:
„W roku 1936 podano dowody, że Chrystus nie umarł na krzyżu wykonanym z dwu poprzecznych belek, lecz na palu” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 200).
„Książka Bogactwo, opublikowana przez Towarzystwo w roku 1936, wykazała jednak, że Jezus Chrystus nie został zgładzony na krzyżu, lecz na pionowym słupie, czyli palu” (Strażnica Nr 10, 1995 s. 20).
Dodajmy, że wskazana książka nic nie „wykazała”, ani też nie podano w roku 1936 „dowodów”, że Chrystus umarł „palu”.
W publikacji tej nie pada termin „pal”, ale „drzewo”. Wielokrotnie użyto w niej słowa „ukrzyżowany na drzewa”, a nie „przybity do pala”:
„Dlaczego Jezus musiał być ukrzyżowany? Jezus został ukrzyżowany nie na krzyżu z drzewa, jak przedstawione jest na licznych obrazach i malowidłach, zrobionych i wystawionych przez ludzi. Jezus został ukrzyżowany w ten sposób, że jego ciało przybito do pnia. Sposób jego śmierci wyrażał symbolicznie: »Ten człowiek jest przeklęty od Boga.« Umrzeć jako grzesznik było haniebną śmiercią, a ukrzyżowanie na drzewie wyraża w istotnym sensie: »Ten, co tu umiera, uśmiercony jest jako pospolity grzesznik.« To było przepowiedziane w zakonie Bożym (5 Mojżeszowa 21:22, 23) (...) Ukrzyżowanie Jezusa na drzewie jest świadectwem dla całego stworzenia, że dobrowolnie poniósł najhaniebniejszą śmierć...” (BogactwoCopyrighted1936 s. 23-24).
Kilka razy mowa jest o „ukrzyżowaniu” i „krzyżu”:
s. 24-25 (przytoczony fragment Flp 2:6-9 – „śmierci krzyżowej”);
s. 38 (przytoczony fragment Mt 6:24-25, 27 – „weźmie krzyż swój”);
s. 96 – „po ukrzyżowaniu Jezusa”;
s. 128 (przytoczony fragment Rz 6:3-6 – „z nim jest ukrzyżowany”);
s. 160 – „był ukrzyżowany jednocześnie z Jezusem”.
Czyżby Świadkowie Jehowy nie wiedzieli, że słowo „ukrzyżowany” zawiera w sobie krzyż? Formuła „ukrzyżowany na drzewie” jest zatem jakimś dziwnym określeniem.
Tak właśnie wyglądała ich rzekoma argumentacja. Można w związku z tym zapytać: gdzie są historyczne potwierdzenia? Gdzie są jakieś archeologiczne dowody? Gdzie są opinie uczonych? Czy w roku 1936 dokonano jakiegoś spektakularnego odkrycia w tej kwestii? W polskich czasopismach Świadków Jehowy nie znajdziemy żadnych informacji na ten temat.
W książce Bogactwo nie zamieszczono nawet ilustracji Jezusa na drzewie. Pierwszą polską ilustrację zamieszczono dopiero w roku 1946 (patrz „Prawda was wyswobodzi” 1946 [ang. 1943] s. 244).
W polskich czasopismach Strażnica i Złoty Wiek z roku 1936 nie znajdziemy żadnej polemiki wytoczonej przeciwko krzyżowi.
Przyglądnijmy się zatem, jak i kiedy wprowadzano w Polsce naukę o „drzewie”, zamiast „krzyża”.
Czy ona rzeczywiście pojawiła się bezdyskusyjnie i konsekwentnie w publikacjach Świadków Jehowy w roku 1936?
Tę tematykę omawiamy poniżej rok po roku.
Paradoksem jest to, że Towarzystwo Strażnica od roku 1936 odrzucało krzyż rzekomo na podstawie Biblii, nie mając ani jednego przekładu, w którym byłoby zamieszczone słowo „pal”, zamiast „krzyża”.
Rok 1935 i krzyż
Od czasów C. T. Russella (1852-1916), prezesa Towarzystwa Strażnica (od 1884 r.), nauczano w tej organizacji o krzyżu. Spory zbiór tekstów na ten temat przedstawiliśmy ponad 10 lat temu w artykule pt. Argumentacja biblijna na temat krzyża i pala w publikacjach Towarzystwa Strażnica z lat 1928-1936.
Tu przedstawiamy fragmenty o krzyżu z roku 1935, jedne z ostatnich z tego czasu:
„Gdy Chrystus Jezus umarł na krzyżu, ziemia zadrżała” (Wszechświatowa wojna bliska 1935 s. 62).
„Dlatego nas nie dziwi, że pozornie chrześcijański świat nas nienawidzi, jak nienawidził naszego Pana i Mistrza, którego ówcześni obłudni nauczeni w Piśmie przy pomocy fałszywych świadków oskarżyli o »zdradę stanu i bluźnierstwo« i przybili do krzyża” (Złoty Wiek 15.12 1935 s. 13).
Patrz też:
Kto będzie rządził światem? 1935 s. 22 („ukrzyżowali jego umiłowanego Syna”).
Rząd – tajenie prawdy. Dlaczego? 1935 s. 15 („śmierć krzyżową”), s. 20 („ukrzyżowania Jezusa”), s. 61 („śmierć krzyżową (…) jego ukrzyżowaniu”).
Strażnica 01.01 1935 s. 13 (cytowany tekst Ef 2:16 ze słowem „krzyż”).
Strażnica 15.03 1935 s. 90 („przed swem ukrzyżowaniem”).
W czasopiśmie Złoty Wiek z roku 1935 wielokrotnie użyto słowo „ukrzyżowanie” czy odwoływano się do fragmentów biblijnych zawierających termin „krzyż”.
Przez wiele lat Towarzystwo Strażnica twierdziło, że nie tylko Biblia, ale i „historia świecka” dowodzi, iż Jezus umarł na krzyżu:
„Historja świecka i święta zgadzają się pod względem następujących faktów: (...) że ten Nauczyciel później został ukrzyżowany na krzyżu drzewianym [ang. crucified on across of wood] i umarł (...) Nauka Biblji obfituje w dowody, że Jezus z Nazaretu (...) że Jego ukrzyżowanie przepowiedzieli prorocy Jehowy...” (Powrót naszego Pana 1925 s. 3).
„Że dziecię to narodziło się z panny Marji, w Betleemie wyrosło do stanu męskiego i następnie umarło na krzyżu w Jeruzalemie, dowodzi nie tylko fakt biblijny, ale nawet i historja świecka to potwierdza” (Pojednanie 1928 s. 117).
Patrz to samo zdanie ang. Złoty Wiek 22.08 1928 s. 752.
„Historja i Pismo Św. zgodnie podają, że w roku 1 po Chr. urodził się w Betleemie chłopiec. Rozpoczął on działalność publiczną w wieku lat 30 i był swego czasu ostro prześladowany przez duchowieństwo. W ciągu trzech i pół roku pouczał on swoich uczniów i lud. Fałszywie oskarżono go o zdradę stanu, skazano i ukrzyżowano. Imię tej słynnej osobistości było Chrystus Jezus” (Co jest prawda? 1932 s. 43).
Patrz ten sam fragment Złoty Wiek 15.01 1933 s. 26.
Rok 1936 i krzyż
Jak wspomnieliśmy, w książce Bogactwo z roku 1936 Towarzystwo Strażnica wprowadziło słowo „drzewo”, zamiast „krzyż”. Kiedy dokładnie ta książka się ukazała?
Opisując angielską wersję tej publikacji podano datę wydania 4 kwietnia 1936 roku. Na dodatek w roku 1937 jej opublikowanie wplecione zostało w wydarzenia prorocze o pewnych siedmiu symbolicznych latach:
„Przyjście Pana Jezusa do świątyni było w roku 1918, zgromadzenie do świątyni i wylanie ducha Bożego na wszystkich z ostatka były w roku 1922, a Armagedon należy jeszcze do przyszłości. Było to 4 kwietnia roku 1936, że książka Bogactwo, ułożona szczególnie na pożytek ludzi dobrej woli, zaczęła cyrkulować w wielu językach; lecz proroctwo nie pokazuje na zupełne wypełnienie się proroctwa po siedmiu następnych latach. Liczba siedm jest liczbą symboliczną, a »siedm lat« tutaj symbolicznie przedstawiają całkowity lub zupełny okres czasu, od przyjścia Pana Jezusa do świątyni aż do Armagedonu, kiedy to usprawiedliwienie imienia Jehowy będzie ukończone” (Strażnica 15.04 1937 s. 120 [ang. 15.02 1937 s. 56]).
Kiedy wydano polską wersję książki Bogactwo?
Nastąpiło to w ostatnim miesiącu roku 1936:
„NOWE WYDAWNICTWA
Zawiadamia się wszystkich czytelników Strażnicy, że wyszła z druku książka pod tytułem Bogactwo(Riches)i jest gotowa do zamawiania. Wszyscy głosiciele będą rozpowszechniali daną książkę z 3 bros. (2 kolor. i l biała) w czasie okresu »Jego Zwycięstwo«, jeśli ją otrzymają” (Strażnica 01.12 1936 s. 354).
Polska edycja nie posiada daty wydania, a jedynie Copyrighted 1936 by J. F. Rutherford. Wydana została w Szwajcarii, a więc z pewnym opóźnieniem (Made in Switzerland). Nie wykluczamy istnienia polonijnej wersji wydanej w USA, jak to widać w zapowiedzi w Strażnicy z grudnia 1936 roku.
Można zatem przyjąć, że książka ta pojawiła się u polskich czytelników w roku 1937. Zamawianie publikacji w USA i ich przewóz do Europy, gdzie robiono później dodruki, zabierało trochę czasu.
W roku 1936, w tym, w którym wprowadzono naukę o „palu”, czy raczej o „drzewie”; pojawia się w publikacjach Świadków Jehowy wiele tekstów o Jezusie na krzyżu:
„Duchowieństwo stara się naukę o pokucie na łożu śmierci uzasadnić doniesieniem o złoczyńcu na krzyżu, zawartem w 23-im rozdziale ewangelji Łukasza (...) Złoczyńca, który zmarł na krzyżu, i dzisiaj jeszcze jest martwy” (Złoty Wiek 01.08 1936 s. 239).
„Od śmierci Jezusa na krzyżu do dnia dzisiejszego wybrał Bóg zastęp ludzi na swoich świadków i dał im sposobność okazania mu nieskazitelności i wierności przez naśladownictwo Jezusa” (Złoty Wiek 16.08 1936 s. 255).
„Dla czekającej nas radości, że Królestwo Boże błogosławić będzie wszystkim narodom ziemi, chętnie znosimy krzyż. Walczymy za to Królestwo, a daną nam od Boga bronią jest w walce tej miecz ducha – Słowo Boże” (Złoty Wiek 01.09 1936 s. 263).
„Jezus umarł na krzyżu jako grzesznik (...) Uczynił on koniec zakonowi przez przybicie go do krzyża, innemi słowy, zniósł go przez przeznaczoną dla grzeszników śmierć. »Zmazawszy (...) przybiwszy go do krzyża.« (Do Kolosensów 2:14)” (Strażnica 15.07 1936 s. 221-222).
„(...) wyższy duchowny i poseł zarazem odpowiada słudze Bożemu głoszącemu Ukrzyżowanego: »Gdybyśmy wcielili w czyn, co wy głosicie, załamałaby się budowla świata od rodziny do ludów ziemi...«.” (Nowy Dzień 01.10 1936 s. 5).
W tym czasie zamieszczano nawet w czasopismach Świadków Jehowy wiersze zawierające słowo „krzyż”:
Złoty Wiek 15.04 1936 s. 127; Złoty Wiek 01.08 1936 s. 226 (7 razy); Złoty Wiek 16.08 1936 s. 255.
Oczywiście słowo „ukrzyżowany” pojawia się w polskich publikacjach wiele razy. Oto przykładowy tekst:
„Jest to właśnie śmierć doskonałego człowieka, która zrządza cenę okupu. . Lecz poniesiona w sromotny sposób śmierć, bądź to przez ukrzyżowanie lub zawiśnięcie na drzewie” (Strażnica 15.07 1936 s. 221).
Patrz też:
Strażnica 15.02 1936 s. 51 (Hbr 12:2).
Strażnica 01.05 1936 s. 142 („przed ukrzyżowaniem nasz Pan”).
Strażnica 15.12 1936 s. 377 („Chrystus Jezus był ukrzyżowany”).
Dodajmy, że wszystkim, którzy uczą o śmierci Jezusa na „krzyżu”, znane są inne fragmenty biblijne, które mówią o „drzewie” (Dz 5:30, 10:39, 13:29, 1P 2:24, Ga 3:13). Świadkowie Jehowy poszli na przekór historii i stwierdzili, że „drzewo” nie może być „krzyżem”. Tymczasem Nowy Testament mówi też wielokrotnie o „krzyżu” i nikt nie ma problemu z uzgodnieniem tych obu słów. Zresztą Towarzystwo Strażnica doskonale potrafiło godzić „drzewo” z „krzyżem” pisząc o Jezusie:
„został ukrzyżowany nakrzyżu drzewianym [ang. crucified on across of wood]” (Powrót naszego Pana 1925 s. 3).
„(…) a jednak przybity został do krzyża drewnianego i zmarł...” (Zbrodnie i nieszczęścia – przyczyna, środki zaradcze 1930 s. 6).
Patrz też ang. Złoty Wiek 18.03 1931 s. 410 – by crucifixion upon a cross of wood.
Później Świadkowie Jehowy pisali odwrotnie:
„Jezus został ukrzyżowany nie na krzyżu z drzewa” (BogactwoCopyrighted 1936 s. 23).
Rok 1937 i krzyż
Czy w roku 1937, gdy rok wcześniej weszła do użycia książka pt. Bogactwo, wiara w śmierć Jezusa „na drzewie” stała się powszechna wśród Świadków Jehowy?
Tak się nie stało, bo w polskich publikacjach, ale i w co najmniej dwóch angielskich nadal pisano o „krzyżu”:
„Chrześcijaństwo wierne reprezentuje chrystianizm pierwszych wieków naszej ery, jest chrześcijaństwem nieprawnie ongi oskarżonym o podpalenie Rzymu. Chrześcijanie wierni byli rzucani na pastwę drapieżnym zwierzętom na arenach Rzymu, byli żywymi, do krzyżów przybitymi pochodniami dla rozrywki rozbestwionych Rzymian” (Nowy Dzień 15.02 1937 s. 149).
„Na krzyżu zaś powiedział: »Wykonało się«. Tam jego chrzest zakończył się” (Nowy Dzień 15.05 1937 s. 251).
„Ktoś mógłby zapytać: Czy Jezus nie powiedział do łotra na krzyżu, że jeszcze w dniu śmierci pójdzie do nieba? Nie, tego Jezus nie powiedział. Na pytanie, dokąd łotr poszedł po śmierci, dana będzie odpowiedź innym razem” (Nowy Dzień 01.07 1937 s. 298).
„Piłat, który miał więcej poczucia sprawiedliwości od kościelnych władców żydostwa, kazał na krzyżu umieścić napis »Jezus, Nazareńczyk, król Żydów«” (Nowy Dzień 15.12 1937 s. 501).
Oto jedna z angielskich publikacji mówiąca o krzyżu i ukrzyżowaniu z końca roku 1937, której polski tekst ukazał się w roku 1938 (patrz poniżej):
That was the joy set before him when he was about to be crucified, and for that reason he endured the cross. (Heb 12:2). (ang. Strażnica 15.12 1937 s. 376).
Zauważmy, że w powyższym fragmencie odwołano się do Biblii!
Inna publikacja z czerwca 1937 roku też uczy o „krzyżu” i również odwołuje się do Biblii:
„Jak Mojżesz był pośrednikiem starego przymierza prawa, tak Jezus jest pośrednikiem nowego przymierza. Przez swoje doskonałe posłuszeństwo Jezus wypełnił wymagania przymierza prawa i przykazania z nim związane. Wraz z Jego śmiercią przymierze to dobiegło końca, a Paweł mówi, że przybił je do krzyża i usunął z drogi, ponieważ nie czyniło niczego doskonałym. – Kolosan 2:14; Hebrajczyków 7:19” (ang. Złoty Wiek 30.06 1937 s. 638 – As Moses was the mediator of the old law covenant, so Jesus is the mediator of the new covenant. By His perfect obedience Jesus fulfilled the requirements of the law covenant and the commandments associated with it. With His death it came to an end, and Paul says that He nailed it to His cross and took it out of the way, inasmuch as it made nothing perfect. – Colossians 2:14; Hebrews 7:19).
Pierwszą ilustrację pokazującą Chrystusa „na drzewie” zamieszczono w roku 1937 w książce pt. Enemies (s. 125). Publikacja ta nie ukazała się w języku polskim, więc polscy Świadkowie Jehowy nadal nie mieli wyobrażenia, jak to „ukrzyżowanie do drzewa” mogło wyglądać.
Interesujące jest to, że w roku 1937 wydano angielski dodruk książki pt. Harfa Boża, w którym nadal pokazywano na ilustracji Jezusa na krzyżu i pisano o ukrzyżowaniu (patrz Harp of God marzec 1937 s. 113-114, 136, 140, 142-143, 157 i inne).
Być może właśnie w roku 1937 ukazał się dodruk angielskiej książki Deliverance (1926), to znaczy Wyzwolenie. To wydanie, które ukazało się na pewno po roku 1936, zawierała dodaną ilustrację pokazującą Jezusa „na drzewie” (s. 169), której nie było we wcześniejszych wydaniach. W edycji tej nie ma daty wydania, a tylko nakład 3 023 000 egz. Nigdy nie ukazało się takie polskie wydanie.
W tej zmienionej edycji także nadal pisano o krzyżu, pomimo zamieszczenia ilustracji z drzewem. Termin cross pojawia się 13 razy w starszych edycjach i 8 razy w nowszych. Oto przykład z edycji zmienionych:
When Christ Jesus died upon the cross he was the great antitypical passover lamb... (DeliveranceCopyrighted 1926 s. 82, 3,023,000 Edition; 3,380,500 Edition).
Rok 1938 i krzyż
W roku 1938 „krzyż” Jezusa i „ukrzyżowanie” pojawia się w treści obu polskich czasopism Świadków Jehowy i w jednej z broszur:
„Jezus wystawiony był na taką radość prawie przed ukrzyżowaniem i dla tej przyczyny podjął krzyż [w ang. cross] (Do Żydów 12:2)” (Strażnica 15.02 1938 s. 56 [ang. 15.12 1937 s. 376]).
„Naród Izraelski odrzucił go jednak i wkrótce potem poniósł on na Golgocie haniebną śmierć krzyżową” (Nowy Dzień 01.06 1938 s. 683).
„Tak zawsze było z prawdziwymi chrześcijanami, odkąd ich wódz umarł haniebną śmiercią na krzyżu, i tak jest dziś” (Nowy Dzień 15.09 1938 s. 791).
„Śmierć Jezusa na krzyżu dała każdemu człowiekowi prawo do zmartwychwstania i sposobności zdobycia wiecznego życia....” (Nowy Dzień 01.12 1938 s. 868).
Poniżej dwa przypadki, gdy w polskich publikacjach użyto słowo „krzyż”, a w angielskich jego brak:
„Raj będzie wznowiony. Wtedy ukaże się łotr z krzyża, jako mu Jezus obiecał” (Spojrzyj faktom w oczy 1938 s. 55).
W angielskiej broszurze nie ma słowa cross (patrz Face the Facts 1938 s. 56). Polscy Świadkowie Jehowy celowo je dostawili. Podobnie było w czasopiśmie Strażnica:
„W chwili gdy Jezus umarł, nastąpiło wielkie trzęsienie ziemi. Rzymski setnik, który stał obok krzyża, zawołał: »Prawdziwie ten był Synem Bożym!«” (Strażnica 01.06 1938 s. 173).
W angielskim oryginale tego tekstu nie ma słowa „krzyż” (patrz ang. Strażnica 01.12 1936 s. 366).
Widać z tego, że polscy Świadkowie Jehowy inaczej podchodzili do niektórych nauk, niż ich amerykańscy współbracia.
Zrozumiałe byłoby, gdyby wpierw w angielskiej edycji występowało słowo „krzyż”, a następnie w opóźnionym wydaniu polskim usunięto je. Tu mamy sytuację odwrotną, angielski tekst czegoś celowo nie zamieszcza, a polski coś wprowadza.
Rok 1939 i krzyż
Prawdopodobnie w roku 1939 wydano w języku polskim broszurę pt. Nowa ziemia. Zawierała ona kilka zebranych artykułów z czasopisma Nowy Dzień z lat 1937-1938, w tym tekst o „krzyżu” z roku 1937 (patrz powyżej cytowany Nowy Dzień 15.12 1937 s. 501). Broszura ta nie miała angielskiego odpowiednika. Oto ten tekst o „krzyżu” oraz inny z roku 1939 z czasopisma:
„Piłat, który miał więcej poczucia sprawiedliwości od kościelnych władców żydostwa, kazał na krzyżu umieścić napis »Jezus, Nazareńczyk, król Żydów«” (Nowa ziemia ok. 1939 s. 53).
„W tym celu Jezus umarł na krzyżu” (Nowy Dzień 01.01 1939 s. 908).
Co miał pomyśleć sobie przeciętny Świadek Jehowy, gdy czytał o tym, że Jezus „umarł na drzewie, ukrzyżowany”? Właśnie na takie słowa natrafiał w swoich publikacjach:
„Na krótko przed swoim ukrzyżowaniem powiedział Jezus swoim wiernym uczniom (...) Jezus umarł na drzewie, ukrzyżowany, a potem, w dniu Zesłania Ducha Świętego, objawił Bóg wiernym uczniom Jezusa cel śmierci i zmartwychwstania Jezusa” (Nowy Dzień 01.08 1939 s. 1135).
Patrz te same słowa w broszurze pt. Faszyzm czy wolność 1939 s. 49-50.
Czy powyższy tekst nie sugeruje śmierci Jezusa na „krzyżu”, gdy stale powtarza się słowo „ukrzyżowany”? Popatrzmy na inne podobne fragmenty z roku 1939:
„Jezus był ukrzyżowany i umarł na drzewie” (Strażnica 15.03 1939 s. 87).
„Ponieważ Jezus opowiadał o imieniu swego Ojca, religianci oskarżyli go o bunt i zdradę i pokierowali tak sprawami, aby go niesprawiedliwie osądzono i ukrzyżowano” (Strażnica 15.03 1939 s. 88).
„Faryzeusze byli z natury namiętni, a, nienawidząc Jezusa i dbając w swoim samolubstwie o zachowanie swoich uprzywilejowanych stanowisk, stracili oni panowanie nad sobą i ukrzyżowali Syna Bożego” (Nowy Dzień 01.02 1939 s. 941).
W roku 1939 Towarzystwo Strażnica wydało w trzech językach książkę pt. Krucjata przeciwko chrześcijaństwu:
„Książka ta, wydana pierwotnie w języku niemieckim, nosiła tytuł Kreuzzug gegen das Christentum (Krucjata przeciwko chrześcijaństwu). Przetłumaczono ją na francuski i polski” (Strażnica Nr 3, 2000 s. 26).
W książce tej mowa jest o „ukrzyżowaniu” Jezusa i przytoczono wiersz ze słowem „krzyż”:
„Jak już wykazaliśmy w poprzednich rozdziałach, tracono proroków Bożych jako politycznych zbrodniarzy i wichrzycieli religijnych. Jezus został ukrzyżowany przez religijnych i politycznych spiskowców, Kajfasza i Piłata, jako zdrajca stanu i bluźnierca (Jan 11: 49, 50; Łuk. 23: 24).” (Krucjata przeciwko chrześcijaństwu 1939 s. 50).
„(…) Wiara, co śmiało naprzód kroczy
Ciernistą ścieżką wzwyż,
Choć śmierć jej rzuca cień na oczy,
Choć ciężki dźwiga krzyż” (jw. s. 175).
Powyżej zacytowaliśmy prawdopodobnie ostatnie polskie teksty o „krzyżu”, ale o „ukrzyżowaniu” nadal pisano przez około 10 lat.
Przypominamy, że słowo „krzyż” cały czas do roku 1950 stosowane było w przytaczanych cytatach z Nowego Testamentu. Świadkowie Jehowy do tego roku nie posiadali żadnej Biblii, w której znajdowałoby się słowo „pal”, na którym umierał Jezus. Nie mogli więc powoływać się na żaden Nowy Testament. Tym bardziej polscy Świadkowie Jehowy, którym ich Chrześcijańskie Pisma Greckie w Przekładzie Nowego Świata wydano dopiero w roku 1994.
Rok 1940 i angielska Harfa Boża
Wspomnieliśmy, że w roku 1937 wydano angielski dodruk książki pt. Harfa Boża, w którym nadal pokazywano na ilustracji Jezusa na krzyżu i wiele razy pisano o ukrzyżowaniu (patrz Harp of God marzec 1937 s. 113-114, 136, 140, 142-143, 157 i inne).
W roku 1940 wydano po raz ostatni tę samą angielską publikację, w której, jak wcześniej, uczono o „krzyżu” i „ukrzyżowaniu”. Niestety nie dotyczyło to polskiej edycji, gdyż ostatnia ukazała się w roku 1930. Prawdopodobnie był duży zapas polskich książek, bo reklamowane były one aż do wybuchu wojny w roku 1939:
„Poniżej znajdziesz pociechę, której pragniesz, nie od religiantów, lecz od »Boga wszelkiej pociechy«. I jaka zadowalająca i obfita! W 5 oprawnych książkach, napisanych przez sędziego Rutherforda, który uczynił zadość zleceniu chrześcijan »Cieszcie wszystkich płaczących!« (Izajasza 61:2). Czytaj:
HARFA BOŻA
POJEDNANIE
RZĄD
ŻYCIE
BOGACTWO
W pięknej oprawie płóciennej, z ryciną wklęsło-wypukłą i tytułem, tłoczonym złotem; ilustrowane; każdy tom objętości co najmniej 320 stronic. Książki te wysyła się każdemu, kto do tej kampanii uświadomienia przyczynia się datkiem...” (Bezpieczeństwo. Pociecha 1937 s. 60).
Patrz też podobna reklama w broszurze Ostrzeżenie 1938 s. 63.
„Bardzo piękne objaśnienie tego tekstu znajdujemy w książce sędziego Rutherforda »Harfa Boża«. Dane tam objaśnienie jest piękne zgodne z wszystkimi innym i wypowiedziami Pisma Św., jak również ze zdrowym rozsądkiem” (Nowy Dzień 15.11 1938 s. 863).
„Nie chcąc Czytelnika zostawić przy kropce, odsyłamy go w tej sprawie do książek sędz. Rutherforda p. t. Harfa Boża i Proroctwo” (Nowy Dzień 01.04 1939 s. 1000).
Wskazujemy, na których stronach w polskiej Harfie z roku 1930 mowa jest o krzyżu: 133, 136, 140, 142-143, 156, 159, 162-163, 171-172, 174, 187, 191, 225, 227, 293 (pomijamy strony, na których cytowane są fragmenty z Biblii o krzyżu). Na stronie 114 znajduje się ilustracja przedstawiająca Jezusa na krzyżu.
Ktoś zapyta, a jak było w innych krajach? O Harfie wspomina się opowiadając o latach 1943-1945.
Jeden ze Świadków Jehowy twierdzi, że w roku 1943 na podstawie tej publikacji przeprowadzał studium z zainteresowanymi:
„W roku 1943 usymbolizowałem swe oddanie się Bogu przez chrzest w wodzie. W tym czasie prowadziłem studia biblijne w trzech sąsiednich wioskach (...). Jako podręcznika do prowadzenia studiów używałem książki Harfa Boża” (Strażnica Nr 19, 1999 s. 23).
Dwóch Świadków Jehowy opisuje też swoje zetknięcie się z książką Harfa Boża w latach 1944-1945:
„W roku 1944, chociaż miał dopiero 17 lat, powołano do wojska. Jakimś cudownym sposobem wcześniej zdobył książkę pt. Harfa Boża, którą czytał w swojej izdebce na poddaszu podczas długich bombardowań nocnych. Dużo się z niej nauczył i zapragnął oddać się Jehowie. Po wielu trudnościach, w noc sylwestrową z roku 1943 na 1944 udało mu się dotrzeć do Malenty, gdzie po kryjomu, w zaciemnionej pralni został ochrzczony” (Działalność Świadków Jehowy w Niemczech w czasach nowożytnych. Według Rocznika świadków Jehowy na rok 1974, 1975 s. 55).
„Ojciec został wychowany po katolicku, ale gdy w roku 1945 wujek wręczył mu książkę HarfaBoża, tato przeczytał ją i nawiązał kontakt ze Świadkami Jehowy. Chrzest przyjął w 1946 roku, a mama wkrótce po nim” (Przebudźcie się! Nr 12, 2006 s. 13).
Określenie „ukrzyżowany na drzewie” stosowane po roku 1939
Chociaż po roku 1939 nie używano już w publikacjach Towarzystwa Strażnica słowa „krzyż”, to nadal przez około 10 lat stosowano określenie „ukrzyżowany na drzewie” lub termin „ukrzyżowany”. Dziwne, że nikt nie zauważał, iż powinno się używać zupełnie innych form, np. „zawieszony na drzewie” lub „przybity do drzewa [pnia]”. W latach 40. XX wieku nie stosowano jeszcze terminu „pal” lub „pal męki”.
Oto przykładowe teksty angielskie i polskie związane z „ukrzyżowaniem na drzewie” z lat 1940-1950:
Religion 1940 s. 42 (crucifixion), s. 69 (crucified), s. 108 (crucifixion);
Satisfied 1940 s. 7 (crucified);
Conspiracy Against Democracy 1940 s. 44 (crucifixion);
Dzieci 1941 s. 12 („jego ukrzyżowanie”), s. 28 („doprowadzili do ukrzyżowania Jezusa”), s. 38 („został Jezus ukrzyżowany, będąc przybity do drzewa (...) Gal. 3:13. (...) Okoliczność, że Jezus jako taki nadrzewie [niewłaściwienazywasiękrzyż] został ukrzyżowany”), s. 45 („na drzewie ukrzyżowany został”), s. 70 („został ukrzyżowany”), s. 71 („przed ukrzyżowaniem Pana”), s. 88 („Jezus ukrzyżowany”), s. 99 i 100 („doprowadzili do jego ukrzyżowania”), s. 50-51 („Gdy się ktoś poświęcił, musi on ‘swój krzyż’ wziąć i postępować za Chrystusem Jezusem. Tu wzmiankowany ‘krzyż’ nie oznacza pewnego pnia lub kawał drzewa, lecz słowo ‘krzyż’ jak tu jest użyte, wskazuje na te hańby, które na Jezusa przypadły”);
Walka o wolność na domowym froncie 1943 s. 4 (władza „ukrzyżowała tego”; ang. s. 6 – crucified).
Strażnica wyd. polonijne czerwiec 1945 s. 93 („ukrzyżowania”);
„Prawda was wyswobodzi” 1946 s. 248 („ukrzyżowany”; ang. 1943 s. 266 – crucified).
Strażnica wyd. polonijne luty 1949 s. 29 („ukrzyżowali”);
Strażnica wyd. polonijne styczeń 1950 s. 9 („ukrzyżowali”).
„Ucisk, walka, cierpienia, ukrzyżowania [w ang. crucifixion], sprzeciw ze strony przeciwników, karcenie od Boga, doświadczenie ze strony diabła, przykrości i niedostatki, znoszenie krzywdy dla sumienia – wszystko to wymienia Bibliamówiąc, że miłość to cierpi” (Strażnica Nr 9, 1950 s. 12; ang. 01.12 1949 s. 362; wydanie polonijne listopad 1950 s. 170).
Takich tekstów jest o wiele więcej. W większości przypadków przywoływaliśmy Strażnice polonijne, gdyż w odróżnieniu od krajowych, są solidnie oznaczone datą wydania. Miało to znaczenie szczególnie podczas wojny.
Przypominamy, że nie przytaczaliśmy tekstów z publikacji Świadków Jehowy ze słowem „krzyż” lub „ukrzyżowanie”, które były cytatami z Biblii. Takie fragmenty wielokrotnie występowały w latach 1940-1950.
Jedna z polskich Strażnic z okresu wojny, datowana ręcznie na rok 1944, zamieściła w treści artykułu słowo „krzyż”, choć w oryginalnym tekście angielskim z roku 1939 występuje termin „drzewo” (ang. tree). Jest to kolejna samowola polskich Świadków Jehowy (patrz powyżej o roku 1938):
„Nastąpiło więc skazanie Jezusa przez przybicie go na krzyż, tak jak gdyby był przeklętym grzesznikiem” (Strażnica bez numeru, 1944, art. tytułowy Teokracja, s. 3).
Jesus was executed by being nailed to the tree, as if he was an accursed sinner. (ang. Strażnica 01.12 1939 s. 357).
Nawet jeśli ten fragment polski nie pochodzi z roku 1944, ale na przykład z 1940, to i tak dokonano w nim zmiany „drzewa” na „krzyż”.
Jeśli chodzi o kolejne ilustracje pokazujące Jezusa zawieszonego na drzewie, to one ukazały się w latach 1941-1946 w następujących angielskich i polskich książkach:
Children 1941 s. 98 (w polskiej edycji pt. Dzieci brak ilustracji);
“The Kingdom Is at Hand” (1944, strona bez numeracji);
„Prawda was wyswobodzi” 1946 s. 244 [ang. 1943 s. 261].
Ta pierwsza polska powojenna publikacja z roku 1946, z ilustracją pokazującą trzech ogolonych mężczyzn przybitych do kłód drzewa (w tym Jezusa), zamieszcza słowa o „ukrzyżowaniu” Chrystusa:
„Co najmniej przy jednej okazji, a możliwe i dwu, on ukazał się w kształcie w jakim był ukrzyżowany” („Prawda was wyswobodzi” 1946 [ang. 1943] s. 248).
W roku 1950 Świadkowie Jehowy wydali swój angielski Nowy Testament. Oto słowa z ich Strażnicy polonijnej z roku 1951, które wyjaśniają zakończenie stosowania terminu „krzyż” i zarazem „ukrzyżowanie”:
„Brak nam miejsca na przytoczenie jeszcze dalszych znamiennych osobliwości tego Przekładu Nowego Świata; (…) jak i dlaczego słowo »krzyż« zastępuje słowem »pal tortur«” (Strażnica wyd. polonijne październik 1951 s. 154 [ang. 15.10 1950 s. 397 – the word “cross” in favor of “torture stake”]).
Na tym kończymy opis tego, jak polscy Świadkowie Jehowy opóźniali usuwanie „krzyża” i „ukrzyżowania” ze swoich publikacji. „Krzyż” usunięto około roku 1940, natomiast „ukrzyżowanie” w pierwszej połowie roku 1950. Wprowadzenie „pala męki” w roku 1950 zakończyło proces tych zmian.
Jednak po kilkudziesięciu latach, w roku 2013, a w języku polskim w 2018, dokonano kilku korekt w Biblii Świadków Jehowy, a dotyczyły one przede wszystkim słowa „pal”. Opisaliśmy to w artykule pt. Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata – wersja zrewidowana z roku 2018 (cz. 2), w rozdziale Pal męki, drzewo i słup.
Oto niektóre artykuły, w których poruszaliśmy w przeszłości zagadnienia związane z krzyżem i palem:
Prowadzenie rozmów na podstawie Pism i określenia „chrześcijaństwo” oraz „Ukrzyżowany”;
Cześć dla krzyża w katolicyzmie i w Towarzystwie Strażnica;
Biblia Świadków Jehowy i „słup sygnałowy”;
Krzyż w Biblii Świadków Jehowy??? (cz. 1 i 2);
„Wrogowie krzyża”;
Pisarze wczesnochrześcijańscy i krzyż Jezusa (cz. I, II, III);
Czy Klemens Aleksandryjski nauczał o śmierci Jezusa na palu?;
Czy pal jest chrześcijański?;
Czy Świadkowie Jehowy uprawiali kult falliczny?;
Krzyż i usuwanie go z książki pt.Życie;
Pal w „Bogactwie”???;
Wyzwolenie z roku 1926 o palu???;
Pal Chrystusowy w 1932 r.???;
Czy w roku 1928 głosiciele Towarzystwa Strażnica odrzucili oznakę krzyża i korony? (cz. 1 i 2);
Znak krzyża w Kpł 16:14-15 i wieża strażnicza w symbolice Towarzystwa Strażnica;
Argumentacja biblijna na temat krzyża i pala w publikacjach Towarzystwa Strażnica z lat 1928-1936.
Na zakończenie składam podziękowanie J. Romanowskiemu za pomoc w tworzeniu tego tekstu.